ΔΕΠΥ και οδήγηση
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) αποτελεί μια από τις συχνότερες νευροβιολογικές διαταραχές της παιδικής ηλικίας, η οποία συνεχίζεται, κατά ένα σημαντικό ποσοστό, και στην ενήλικη ζωή.Οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ δεν έχουν μόνο υπερκινητικότητα, μειωμένη συγκέντρωση ή παρορμητικότητα, αλλά ξεχωρίζουν και για την ευρηματικότητα και την περιπετειώδη φύση τους, ενώ η δημιουργία και η καινοτομία είναι πανταχού παρούσες σε ό,τι επιλέγουν να καταπιαστούν.
Προκλήσεις στην Οδήγηση για Άτομα με ΔΕΠΥ
Διάσπαση Προσοχής: Δυσκολία στη διατήρηση της συγκέντρωσης, ειδικά σε μονότονες διαδρομές.
Παρορμητικότητα: Επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως υπερβολική ταχύτητα, παράβλεψη σημάτων ή ζώνης ασφαλείας.
Υπερκινητικότητα/Ανησυχία: Δυσκολία παραμονής ήρεμου και συγκεντρωμένου χαρακτήρα στο αυτοκίνητο.
Υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας: Mειώνει δραματικά την ικανότητα οδήγησης.
Η ΔΕΠΥ συνδέεται με αυξημένους κινδύνους στην οδήγηση λόγω διάσπασης προσοχής, παρορμητικότητας και υπερβολικής υπνηλίας, αυξάνοντας την πιθανότητα ατυχημάτων, υπερβάσεων ορίου ταχύτητας, οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ ή αλλων ουσιών, μη χρήσης ζώνης ασφαλείας. Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ συνδέονται συχνά και με δυσκολίες αντίληψης χώρου (προσανατολισμού) και χρόνου, δυσκολίες στην εργαζόμενη μνήμη κ.λ.π., με αποτέλεσμα οι οδηγοί να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ατυχήματα. Η δυσκολία ελέγχου του παρορμητισμού συσχετίζεται με μεγαλύτερη ταχύτητα οδήγησης, λιγότερη ασφάλεια στην αλλαγή λωρίδων και μεγαλύτερη πιθανότητα ατυχήματος μετά από ένα απροσδόκητο συμβάν (δεν έχουν όλα τα άτομα με παρορμητικότητα ίδιες συμπεριφορές).
Οι δυσκολίες στην εκτελεστική λειτουργία, η κακή κρίση, ανάληψη κινδύνου και τάσεων που αναζητούν συγκίνηση, συμβάλλουν όλοι σε αυτούς τους αυξημένους κινδύνους. Η απροσεξία μπορεί να οδηγήσει σε απόσπαση της προσοχής και η παρορμητικότητα οδηγεί σε κακές αντιδράσεις προς άλλους οδηγούς.
Οι νέοι οδηγoί που έχουν διαγνωστεί με ΔΕΠΥ είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν επικίνδυνες συμπεριφορές, να παραβιάσουν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) και να εμπλακούν σε τροχαία ατυχήματα, όπως αποκαλύπτει μια αμερικανική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Pediatrics από το Νοσοκομείο Παίδων της Φιλαδέλφειας.
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι, παρά το γεγονός ότι κατά τον πρώτο μήνα μετά την απόκτηση διπλώματος τα τροχαία ήταν γενικά αυξημένα, το ποσοστό ήταν 62% υψηλότερο για τα άτομα με ΔΕΠΥ, συγκριτικά με εκείνα χωρίς ΔΕΠΥ. Επίσης ο κίνδυνος τροχαίου ήταν 37% μεγαλύτερος για τα άτομα με ΔΕΠΥ ανεξαρτήτως ηλικίας μέσα στα 4 πρώτα χρόνια μετά τη χορήγηση άδειας οδήγησης. Παράλληλα, το ποσοστό εμπλοκής σε τροχαία σχετικά με το αλκοόλ ήταν 109% υψηλότερο στα άτομα με ΔΕΠΥ. Οι τροχαίες παραβιάσεις από άτομα με ΔΕΠΥ ήταν επίσης αυξημένες κατά 37% και 27% αντίστοιχα κατά το 1οέτος οδήγησης, σε σχέση με 25% και 18% των ατόμων χωρίς διάγνωση ΔΕΠΥ. Η πιθανότητα παραβιάσεων σχετικών με την πρόσληψη ουσιών, τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών και τη μη τήρηση των ορίων ταχύτητας ήταν 3,5 φορές μεγαλύτερη στους νέους οδηγούς με ΔΕΠΥ τον 1οχρόνο από την απόκτηση διπλώματος και 1,5 φορά τα πρώτα 4 χρόνια.
Ενώ επιπλέον χρόνια εμπειρίας μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση των οδηγικών συνηθειών, οι ενήλικες με ΔΕΠ-Υ πρέπει να γνωρίζουν συνεχώς πώς τα συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν την οδήγηση τους. Ωστόσο, με σωστή εκπαίδευση, προσομοιωτές οδήγησης και διαχείριση της κατάστασης (π.χ. φαρμακευτική αγωγή), τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορούν να οδηγήσουν με ασφάλεια, με ιδιαίτερη προσοχή στην εκμάθηση και την πρακτική εξάσκηση.
Εκπαίδευση & Πρακτική: Αποδοχή της ανάγκης για περισσότερη εκπαίδευση και εξάσκηση.Η συμπληρωματική εκπαίδευση οδηγών ίσως χρειαστεί να επικεντρωθεί σε συγκεκριμένα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ, όπως ο έλεγχος των αρνητικών συναισθημάτων ή η βελτίωση των δεξιοτήτων για να δώσουν προσοχή.
Προσομοιωτές Οδήγησης: Χρησιμοποιούνται για συστηματική μελέτη της οδηγικής συμπεριφοράς σε ελεγχόμενο περιβάλλον.Οι προσομοιωτές οδήγησης προσφέρουν ευκαιρίες για συστηματικότερη μελέτη της οδηγικής συμπεριφοράς ατόμων με ΔΕΠΥ, ενώ η σωστή εκπαίδευση και η πρακτική εξάσκηση είναι σημαντικοί παράγοντες για τον περιορισμό των αρνητικών συμπεριφορών.
Διαχείριση Συμπτωμάτων: Η φαρμακευτική αγωγή (αν προβλέπεται) και η θεραπεία βοηθούν στη μείωση της παρορμητικότητας και της διάσπασης.
Συνεργασία με Επαγγελματίες: Συμβουλή από ψυχίατρο, ψυχολόγο, ή εκπαιδευτή οδήγησης εξειδικευμένο σε ΔΕΠΥ. Ιδιαίτερα οι έφηβοι χρειάζονται περισσότερη εξάσκηση και έναν δάσκαλο οδήγησης που θα γνωρίζει να τους επισημάνει βασικά σημεία για να μπορούν να οδηγούν με ασφάλεια και να μην επηρεάζονται από παρεμβαλλόμενα ερεθίσματα (μουσική, κινητό, ομιλία με συνεπιβάτες, πεζός που περνά απροσδόκητα μπροστά τους κ.ά.).
Συνεχής Επαγρύπνηση: Συνειδητή προσπάθεια να παραμένετε συγκεντρωμένοι και να τηρείτε τον ΚΟΚ. Να απενεργοποιείτε πλήρως τα κινητά τηλέφωνα. Να γνωρίζετε τη σωστή χρήση σημάτων/ δεικτών στροφής και απαιτήσεων ζώνης ταχύτητας. Να ακολουθήσετε ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης οδηγών που αντιμετωπίζει τις ανησυχίες της ΔΕΠ-Υ, εάν είναι απαραίτητο.
Η ΔΕΠΥ δεν είναι απαγορευτική για την απόκτηση διπλώματος, αλλά απαιτείται ιατρική αξιολόγηση. Θα πρέπει να απευθυνθείς σε αρμόδιους φορείς (π.χ., ΚΕΠΑ, Υπουργείο Συγκοινωνιών) για να διαπιστωθεί η καταλληλότητά σου.
Συνολικά, τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορούν να γίνουν ικανοί και ασφαλείς οδηγοί, αρκεί να αναγνωρίσουν τις προκλήσεις και να εφαρμόσουν στρατηγικές διαχείρισης.
προγράμματα εργοθεραπείας στην Αθήνα στο χώρο σας
