Φωνολογικές διαταραχές και Λογοθεραπεία

Σε προηγούμενο άρθρο μας μιλήσαμε για τις αρθρωτικές διαταραχές και καλό είναι αρχικά να σας υπενθυμίσουμε πρώτα τη διαφορά μεταξύ αρθρωτικών και φωνολογικών διαταραχών και μετά να μιλήσουμε εκτενέστερα για τις φωνολογικές διαταραχές.Πιο συγκεκριμένα, οι βασικές διαφορές ανάμεσα στις 2 διαταραχές είναι ότι η αρθρωτική διαταραχή αφορά την ικανότητα του παιδιού να γνωρίζει πως να τοποθετήσει σωστά τα χείλη, το στόμα και τη γλώσσα για να δημιουργηθεί ο ήχος, ενώ η φωνολογική διαταραχή σχετίζεται με την αντίληψη του ήχου.

Αρθρωτικές: Το πρόβλημα είναι στην κίνηση και το πώς παράγεται ο ήχος (κινητική δυσκολία).
Φωνολογικές: Το πρόβλημα είναι στην κατανόηση και την οργάνωση των ήχων στη γλώσσα (γνωστική δυσκολία).

Η φωνολογική διαταραχή σχετίζεται με τη δυσκολία στην παραγωγή των ήχων όταν χρησιμοποιούνται μέσα σε μία λέξη, οι οποίοι όμως μεμονωμένα παράγονται σωστά. Μπορεί να παράγεται μεμονωμένα ο ήχος /σ/, όμως η λέξη /στόμα/ να εκφράζεται ως /τόμα/. Σε ένα παιδί με Φωνολογική Διαταραχή μπορούν να παρατηρηθούν οι παρακάτω φωνολογικές διεργασίες:

Αντικαταστάσεις φωνημάτων (πχ. /φέλω/ αντί για /θέλω/, /τύπος/ αντί για /κήπος/)
Πτώση φωνήματος ή συλλαβής (πχ. /πέλο/ αντί για /καπέλο/)
Πτώση τελικού συμφώνου (πχ. /παππού/ αντί για /παππούς/)
Αναδιπλασιασμούς (πχ. /τουτάλι/ αντί για /κουτάλι/)
Εναρμονίσεις (πχ. /λουλούρι/ αντί για /κουλούρι/)
Απλοποιήσεις συμπλεγμάτων (πχ. /βιβίο/ αντί για /βιβλίο/)
Μεταθέσεις και μετακινήσεις (πχ. /βλιβίο/ αντί για /βιβλίο/)
Αλλοίωση φωνήματος: Το παιδί παράγει ένα φώνημα με παραλλαγμένες φωνητικές ιδιότητες, όπως είναι το πλάγιο /σ/.

Σε πιο σοβαρές μορφές, το παιδί μπορεί να παραλείπει συλλαβές από λέξεις (δηλαδή αντί για /μπανάνα/ να λέει /νάνα/,/λάπα/ αντί για /ντουλάπα/, ή κάτι παρεμφερές), να αλλάζει θέση στη συλλαβές ή να λέει κάτι τελείως διαφορετικό από τους ήχους της λέξης στην οποία αναφέρεται. Επιπλέον, έρευνες έχουν δείξει, ότι παιδιά με φωνολογικά ελλείμματα κατά τη νηπιακή ηλικία μπορεί να παρουσιάσουν δυσκολίες στη σχολική τους επίδοση και σχετίζονται με μαθησιακές δυσκολίες (γραφο – αναγνωστικές δυσκολίες, δυσκολίες στην ορθογραφία).

Η φωνολογική διαταραχή είναι πιο συχνή στα αγόρια. Περίπου το 3% των παιδιών προσχολικής ηλικίας και το 2% των παιδιών ηλικίας 6-7 παρουσιάζουν φωνολογική διαταραχή. Στη φωνολογική διαταραχή δεν υπάρχει κάποιο ανατομικό, γνωστικό, νευρολογικό, συναισθηματικό πρόβλημα ούτε οφείλεται σε κάποια ανατομική δυσλειτουργία του μηχανισμού άρθρωσης. Οι κινήσεις των αρθρωτών και οι στοματοπροσωπικές δεξιότητες εκτελούνται φυσιολογικά. Οι αιτίες που οδηγούν σε φωνολογικές διαταραχές στα παιδιά είναι συχνά άγνωστες.
Συχνά παρατηρούνται ωστόσο τα παρακάτω:

Οι στενοί συγγενείς έχουν προβλήματα λόγου και ομιλίας, γεγονός που παραπέμπει σε μια πιθανή εμπλοκή γενετικών παραγόντων στην εμφάνιση της φωνολογικής διαταραχής (κληρονομικότητα).
Έχουν μερική απώλεια ακοής λόγω λοιμώξεων (πχ. ωτίτιδες).
Παρατηρούνται ελλιπή ερεθίσματα στο περιβάλλον του παιδιού.
Δυσκολία της ακουστικής αντίληψης, διάκρισης και επεξεργασίας των ήχων.
Δυσκολία αντίληψης και οργάνωσης του χρόνου.
Συναισθηματική ανωριμότητα του παιδιού.

Αρχικά, ο λογοπεδικός πρέπει να πάρει το ιατρικό και αναπτυξιακό ιστορικό του παιδιού και να γνωρίζει την ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας του παιδιού.Σημαντική πληροφόρηση είναι το επίπεδο της ακοής του παιδιού και εάν έχει γίνει ακοολογικός έλεγχος. Όσον αφορά στην αξιολόγηση ομιλίας, το παιδί κατονομάζει εικόνες και επαναλαμβάνει προτάσεις, όπου εξετάζονται οι φθόγγοι σε αρχική, ενδιάμεση και τελική θέση μέσα στη λέξη. Στο τέλος, ο λογοπεδικός συλλέγει δείγμα από την αυθόρμητη ομιλία του παιδιού και ελέγχει τη καταληπτότητα της ομιλίας.

Η παρέμβαση στοχεύει στην ενίσχυση της φωνολογικής επεξεργασίας και στη βελτίωση της φωνημικής επίγνωσης. Μέσω της αποκατάστασης επιτυγχάνεται και το να μη δημιουργηθούν νέες δυσκολίες για το παιδί, αφού συχνά παρατηρείται σε παιδιά με τέτοιες δυσκολίες να προσπαθούν να αποφύγουν τις λέξεις που τα δυσκολεύουν. Πρέπει να σημειωθεί ότι η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη αποκατάσταση των Φωνολογικών και Αρθρωτικών Δυσκολιών που εμφανίζονται στο παιδί.

Η θεραπεία είναι εξατομικευμένη και οι στόχοι τίθενται ιεραρχικά, βάσει των δομών που θα έπρεπε ήδη να έχει κατακτήσει το παιδί, ακολουθώντας τα στάδια της φυσιολογικής φωνολογικής ανάπτυξης και με φθόγγους που είναι πιο εύκολοι για το παιδί να μιμηθεί, όπως είναι οι πρόσθιοι φθόγγοι /π/, /θ/.Η θεραπεία γίνεται μπροστά σε καθρέπτη και κατόπιν παροτρύνεται το παιδί στην ορθή παραγωγή του φθόγγου μέσω της μίμησης.

Συνήθως, η λογοθεραπεία ξεκινάει σε ηλικία 3,5 – 4 ετών, λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες του παιδιού, την αιτία, αλλά και τη δυνατότητα συνεργασίας με το λογοπεδικό.Σε περιπτώσεις όμως που υπάρχει οργανικότητα, όπως είναι η βαρηκοΐα, η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα.

Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να επηρεάσει θετικά τη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών που αντιμετωπίζουν φωνολογικές και αρθρωτικές διαταραχές. Όσο νωρίτερα λαμβάνει χώρα η λογοθεραπεία, τόσο πιο εύκολα, γρήγορα και αποτελεσματικά αποκαθίστανται οι διαταραχές στην ομιλία. Στόχος της λογοθεραπευτικής παρέμβασης είναι η αποκατάσταση των αρθρωτικών και φωνολογικών διαταραχών και η καθαρότητα της ομιλίας πριν τη μετάβαση του παιδιού στο Δημοτικό.
υπηρεσίες λογοθεραπείας κατοίκον στην αθήνα