Η σημασία της διεκδικητικής συμπεριφοράς σε παιδιά και ενήλικες
Η διεκδικητική συμπεριφορά είναι η ικανότητα να εκφράζουμε σκέψεις, συναισθήματα και ανάγκες με ειλικρίνεια και ευθύτητα, σεβόμενοι παράλληλα τα δικαιώματα των άλλων. Αποτελεί τη χρυσή τομή μεταξύ παθητικότητας και επιθετικότητας, επιτρέποντας τη διαπραγμάτευση και την επίτευξη συμβιβασμών. Δεν μεταφράζεται σε καταπάτηση των δικαιωμάτων των άλλων. Η διεκδικητικότητα βασίζεται στην προϋπόθεση ότι κάθε άτομο έχει δικαιώματα που δεν εξαρτώνται από την κοινωνική του θέση ή ιδιότητα. Συνεπώς, έχετε το δικαίωμα να εκφράζετε την άποψή σας, αλλά μόνο αν γνωρίζετε τα δικαιώματα και τις ευθύνες σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε σωστά με τους άλλους.
Υπάρχουν 3 βασικοί τύποι επικοινωνίας: ο παθητικός, ο διεκδικητικός και ο επιθετικός. Η παθητικότητα αποδυναμώνει τόσο την ικανότητα του ατόμου να ακουστεί, όσο και να γίνει σεβαστό αυτό που λέει. Το άτομο δεν εκφράζει τις ανάγκες του, παραχωρώντας τα δικαιώματά του στους άλλους. Η επιθετικότητα δείχνει έναν τρόπο διεκδίκησης του αποτελέσματος, που δεν στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό. Το άτομο επιβάλλεται, αγνοώντας τα δικαιώματα και τα συναισθήματα των άλλων. Μόνο η διεκδικητικότητα εξασφαλίζει τις βάσεις για σωστή επικοινωνία, τοποθετώντας τις δύο πλευρές στο ίδιο επίπεδο, διότι το άτομο υποστηρίζει τον εαυτό του, σεβόμενο παράλληλα τον συνομιλητή.
Βασικά Χαρακτηριστικά και οφέλη:
✓ Σεβασμός: Ισότιμη στάση («εγώ είμαι σημαντικός, εσύ είσαι σημαντικός»).
✓ Όρια: Θέση ορίων και ικανότητα να λέμε «όχι» χωρίς ενοχές.
✓ Αυτοπεποίθηση: Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και μείωση του άγχους στις διαπροσωπικές σχέσεις.
✓ Επικοινωνία: Χρήση άμεσου και σαφούς λόγου, χωρίς επιθετικότητα.
✓ Σώμα: Στάση σώματος ίσια και χαλαρή, με βλεμματική επαφή.
Οι αρχές της διεκδικητικής συμπεριφοράς είναι οι εξής:
- Έχεις το δικαίωμα να πεις όχι
- Έχεις το δικαίωμα να κάνεις λάθη
- Έχεις το δικαίωμα να θεωρείς τις ανάγκες σου σημαντικές
- Έχεις το δικαίωμα να εκφράζεις αυτό που νιώθεις χωρίς να παραβιάζεις τα δικαιώματα του άλλου
- Έχεις το δικαίωμα να αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου για τις πράξεις σου
- Έχεις το δικαίωμα να μην γίνεις κατανοητός
- Έχεις το δικαίωμα να θέτεις τις προτεραιότητές σου
- Έχεις το δικαίωμα να σέβεσαι τον εαυτό σου
- Έχεις το δικαίωμα να είσαι ο εαυτός σου
- Έχεις το δικαίωμα να κάνεις όλα τα παραπάνω χωρίς να νιώθεις ενοχές
Πώς να την αναπτύξετε (αφορά τους ενήλικες):
- Αναγνωρίστε τα δικαιώματά σας: Έχετε το δικαίωμα να λέτε «όχι», να αλλάζετε γνώμη και να ζητάτε αυτό που θέλετε.
- Χρησιμοποιήστε «το εγώ»: Εκφράστε πώς νιώθετε, π.χ. «Εγώ νιώθω ενοχλημένος όταν…» αντί για «Εσύ με ενοχλείς…».
- Θέστε μικρούς στόχους: Ξεκινήστε διεκδικώντας μικρά πράγματα στην καθημερινότητα.
Ας δούμε τώρα τα οφέλη της διεκδικητικής συμπεριφοράς στα παιδιά, αλλά και τρόπους να τα ενθαρρύνουμε να την αποκτήσουν. Τα παιδιά με διεκδικητική συμπεριφορά μπορούν να :
- Αρνούνται με ευγένεια: «Όχι, δεν μπορώ να σου δώσω από το φαγητό μου, γιατί δε θα μου φτάσει και θα πεινάω».
- Ζητούν αυτό που θέλουν: «Μπορώ να παίξω και εγώ μαζί σας;»
- Εκφράζουν πώς αισθάνονται: «Με στεναχωρεί όταν μου μιλάς άσχημα και μου φωνάζεις.»
- Προστατεύουν τα προσωπικά τους αντικείμενα: «Δε μου αρέσει όταν μου παίρνεις τους μαρκαδόρους μου, χωρίς να με ρωτήσεις πρώτα.»
- Ζητούν βοήθεια & διευκρινίσεις: «Δεν μπορώ να ανοίξω το παγούρι μου να βάλω νερό, μπορείς να με βοηθήσεις;» — «Δεν κατάλαβα την άσκηση. Μπορείτε να ξανά εξηγήσετε τι πρέπει να κάνουμε;»
- Διαπραγματεύονται: «Ας παίξουμε σε αυτό το διάλειμμα το δικό σου παιχνίδι, όμως στο επόμενο θα παίξουμε το παιχνίδι που θέλω εγώ.»
- Διεκδικούν τη σειρά τους: «Τώρα είναι η σειρά μου, ο καθένας ρίχνει μόνο μια φορά.»
- Υπερασπίζονται τον εαυτό τους: «Δεν μου αρέσει αυτό που λες, σου ζητάω να σταματήσεις.»
- Υπερασπίζονται άλλους: «Αυτό που κάνεις δεν είναι σωστό, αν θέλει μπορεί να παίξει μαζί μας.»
- Θεωρούν τις ανάγκες τους σημαντικές και θέτουν προτεραιότητες: «Σε αυτό το διάλειμμα θέλω να φάω και όχι να παίξω.»
Τρόποι να αναπτύξεις τη διεκδικητική συμπεριφορά στο παιδί σου:
- Μάθε του πως να κατανομάζει τα συναισθήματα του
- Μάθε του έτοιμες φράσεις διεκδίκησης πχ«Δε με πειράζει που δε με θες για φίλο σου, θα βρω άλλα παιδιά να παίξω.»
- Παίξε μαζί του συμβολικό παιχνίδι με role playing.
- Βάλε όρια και μάθε του πώς να θέτει τα δικά του πχ«Αυτή τη στιγμή μιλάω στο τηλέφωνο, μπορείς να μου δείξεις μετά αυτό που θες.»
- Ενθάρρυνε το παιδί να αποφασίζει μόνο του.
- Δείξε του πώς να διαχωρίζει τη διεκδίκηση από την επιθετικότητα. Δείξε του πως να ζητάει κάτι με ήρεμο τόνο στη φωνή, σαφήνεια, βλεμματική επαφή και σεβασμό.
- Δώσε του την ευκαιρία να λύσει τις συγκρούσεις του μόνο του.Άσε το παιδί να προσπαθήσει να επιλύσει μια διαφωνία με λόγια. Μπορείς να είσαι κοντά, αλλά μόνο ως «δικλείδα ασφαλείας» αλλά και για καθοδήγηση, εφόσον χρειαστεί.
