Λίγα λόγια για την Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας
Η Αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας, γνωστή και ως αγχώδης διαταραχή προσωπικότητας, είναι μια διαταραχή που αναγνωρίζεται ως επηρεάζουσα άτομα τα οποία χαρακτηρίζονται από μία διαπεραστική εικόνα κοινωνικής αναστολής, αισθήματα ανεπάρκειας, ακραία ευαισθησία στην αρνητική κρίση και αποφυγή της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Τα άτομα που υποφέρουν απ’αυτή τη διαταραχή τείνουν να περιγράφουν τους εαυτούς τους ως αμήχανους, αγχώδεις, μοναχικούς και γενικώς νιώθουν ανεπιθύμητοι και απομονωμένοι απ’τους άλλους.
Οι άνθρωποι με αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας συχνά θεωρούν ότι είναι κοινωνικά αδέξιοι ή προσωπικά δυσάρεστοι και αποφεύγουν την κοινωνική αλληλεπίδραση από φόβο μην γελοιοποιηθούν, εξευτελιστούν ή προκαλέσουν αντιπάθεια. Η αποφευτική διαταραχή προσωπικότητας συχνά γίνεται αντιληπτή νωρίς στην ενηλικίωση.
Χαρακτηριστικά Αποφευκτικής διαταραχής προσωπικότητας
- Υπερευαισθησία στην απόρριψη/κριτική
- Αυτο-επιβεβλημένη κοινωνική απομόνωση
- Ακραία ντροπαλότητα ή άγχος σε κοινωνικές καταστάσεις, παρόλο που το άτομο νιώθει μια ισχυρή επιθυμία για κοντινές σχέσεις
- Αποφυγή της σωματικής επαφής λόγω συσχέτισης της με δυσάρεστα ή επώδυνα ερεθίσματα
- Αισθήματα ανεπάρκειας
- Πάρα πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Μίσος για τον εαυτό
- Έλλειψη εμπιστοσύνης στους άλλους
- Συναισθηματικές αποστάσεις όσον αφορά την οικειότητα
- Πολύ ισχυρή αυτο-συνείδηση
- Αυτοκριτική όσον αφορά τα προβλήματά τους με τους άλλους
- Προβλήματα στην επαγγελματική λειτουργικότητα
- Μοναχική αυτο-αντίληψη, αν και άλλοι μπορεί να θεωρούν τη σχέση μαζί τους ως έχουσα νόημα
- Αισθήματα κατωτερότητας ως προς τους άλλους
- Σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις, αγοραφοβία
- Χρησιμοποίηση της φαντασίας ως μέσο φυγής και για την διακοπή των επώδυνων σκέψεων
Κριτήρια για τη διάγνωση της αποφευκτικής διαταραχής προσωπικότητας
1. Να αποφεύγει επαγγελματικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν σημαντική διαπροσωπική επαφή, εξαιτίας φόβων κριτικής, αποδοκιμασίας ή απόρριψης.
2. Να είναι απρόθυμο να συσχετιστεί με ανθρώπους, εκτός εάν έχει τη βεβαιότητα ότι θα γίνει αρεστό.
3. Να περιορίζει τις στενές φιλίες εξαιτίας του φόβου ότι θα ντροπιαστεί ή θα γελοιοποιηθεί.
4. Να ασχολείται έντονα με το ότι θα υποστεί κριτική ή απόρριψη σε κοινωνικές καταστάσεις.
5. Να είναι πολύ διστακτικό σε νέες διαπροσωπικές καταστάσεις εξαιτίας αισθημάτων ανεπάρκειας.
6. Να θεωρεί τον εαυτό του κοινωνικά ανόητο, προσωπικά μη ελκυστικό και κατώτερο από τους άλλους.
7. Να είναι ασυνήθιστα απρόθυμο να διακινδυνεύσει προσωπικά ή να συμμετάσχει σε νέες δραστηριότητες, επειδή είναι δυνατό να φανερώσουν την αμηχανία του.
Η διαταραχή αφορά περίπου 2.4% του γενικού πληθυσμού, σύμφωνα με επιδημιολογικές έρευνες. Φαίνεται να εμφανίζεται εξίσου συχνά σε άνδρες και γυναίκες. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
- Πρώιμα αναπτυξιακά μοτίβα απομόνωσης, ντροπαλότητας και υπερευαισθησίας σε απόρριψη.
- Αρνητικές εμπειρίες απόρριψης ή γελοιοποίησης στην παιδική ηλικία ή την εφηβεία (εκφοβισμός) ή συναισθηματική παραμέληση στην παιδική ηλικία.
- Πιθανή γενετική προδιάθεση σε προσωπικότητες αγχώδεις και με τάσεις απόσυρσης.
Σημαντικό είναι να διακρίνεται η φυσιολογική παιδική ντροπαλότητα από την παθολογική κοινωνική αποφυγή που παρατείνεται και εντείνεται στην ενήλικη ζωή.
Συννοσηρότητα
Συχνά συνυπάρχει με διαταραχές κοινωνικού άγχους (κοινωνική φοβία) και με καταθλιπτικές διαταραχές και διαταραχές χρήσης ουσίας, ενώ έχει βρεθεί να σχετίζεται με αυξημένες πιθανότητες αυτοκτονικού ιδεασμού και αποπειρών αυτοκτονίας.Επιπλέον, έχει βρεθεί ότι η ύπαρξη ΑΔΠ σε συνδυασμό με την κλινική τελειοθηρία αυξάνει τον κίνδυνο επιλόχειας κατάθλιψης ενώ κατά την περίοδο της κύησης αναμένονται αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης. Η ΑΔΠ εμφανίζει υψηλά ποσοστά σε ασθενείς με ψυχογενή ανορεξία και διαταραχή υπερφαγίας.
Τέλος συχνά συνυπάρχει με διαταραχές προσωπικότητας της ομάδας Γ΄, δηλαδή εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας.
Διαχείριση και Θεραπεία
- Ψυχοθεραπεία: Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) βοηθά στην αλλαγή αρνητικών σκέψεων και τη βελτίωση κοινωνικών δεξιοτήτων.
- Φαρμακευτική Αγωγή: Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μείωση του άγχους και της κατάθλιψης.
- Στρατηγικές: Ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και σταδιακή έκθεση σε κοινωνικές καταστάσεις.
