Τρίξιμο δοντιών: Αίτια, τρόποι αντιμετώπισης και συσχετισμός με τον αυτισμό
Το τρίξιμο των δοντιών, ή αλλιώς βρουξισμός ή βρυγμός, προκαλεί έναν ήχο, συχνά έντονο και συμβαίνει ακούσια, συνήθως κατά τον ύπνο, αλλά και την ημέρα. Η ακριβής αιτία του βρουξισμού δεν έχει διαλευκανθεί. Ο βρουξισμός του ύπνου σχετίζεται με διέγερση των μυών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ο βρουξισμός της ημέρας σχετίζεται με το άγχος της καθημερινότητας, ψυχολογική πίεση, θυμό, απογοήτευση ή ένταση, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή καφεΐνης, κάπνισμα (παθητικό ή μη),αντικαταθλιπτικά φάρμακα.
Πιο συγκεκριμένα θα αναφέρουμε όλους τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο βρουξισμού, οι οποίοι είναι οι παρακάτω:
- Άγχος: Οι μηχανισμοί με τους οποίους η βίωση του stress και του άγχους οδηγεί στο τρίξιμο των δοντιών είναι ποικίλοι. Πρώτα απ’ όλα, η αυθόρμητη αντίδραση του σώματος στο stress (fight of flight response) που περιλαμβάνει τη σύσπαση των μυών (των μασητήρων, του κροταφίτη και άλλων μυών του προσώπου). Το stress συχνά διαταράσσει τον ύπνο, ιδίως τα στάδια του βαθέως ύπνου. Επικρατεί ο ελαφρύς ύπνος κατά τον οποίο παρατηρείται το τρίξιμο των δοντιών. Επιπλέον, κάποια παιδιά τείνουν να απελευθερώνουν την ένταση που συσσωρεύεται μέσα στην ημέρα μέσω του βρουξισμού κατά τη διάρκεια του ύπνου.
- Ηλικία: Ο βρουξισμός έχει τη μεγαλύτερη συχνότητα στην παιδική ηλικία και την μικρότερη μετά τα 65.
- Προσωπικότητα: επιθετικός, ανταγωνιστικός ή υπερκινητικός χαρακτήρας.
- Φάρμακα και άλλες ουσίες: παρενέργειαψυχιατρικών φαρμάκων (κάποια αντικαταθλιπτικά), κάπνισμα, καφεΐνη, αλκοόλ, χρήση ναρκωτικών.
- Κληρονομικότητα: Ο βρουξισμός του ύπνου φαίνεται να συσχετίζεται με γενετικούς παράγοντες.
- Άλλες διαταραχές: Ο βρουξισμός μπορεί να σχετίζεται με τη νόσο του Πάρκινσον, άνοια, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, επιληψία, νυχτερινούς εφιάλτες, διαταραχές που σχετίζονται με τον ύπνο όπως η υπνική άπνοια, παραμιλητό, υπνοβασία, καθώς και με τη ΔΕΠΥ.
Το τρίξιμο των δοντιών αφορά κυρίως στα παιδιά, είναι συχνό στα βρέφη και υποχωρεί μέχρι τα 6 έτη.Το τρίξιμο των δοντιών είναι ένας τρόπος να εξερευνούν και να συνηθίσουν τα μικρά παιδιά τα πρώτα δοντάκια μέσα στο στόμα τους. Στα παιδιά ηλικίας 3 – 6 ετών συχνά θεωρείται μία εκδήλωση άγχους: η έναρξη του παιδικού σταθμού, η απόκτηση αδελφού/ής, η εκπαίδευση για τη χρήση τουαλέτας κά. Στα παιδιά σχολικής ηλικίας υπάρχουν άλλες αιτίες, όπως η ανατολή των μόνιμων δοντιών, το στρες για το σχολείο ή τις κοινωνικές τους συναναστροφές.
Λίγα παιδιά συνεχίζουν στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Σε ήπιες ή περιστασιακές περιπτώσεις, ο βρουξισμός δεν προκαλεί σοβαρές επιπλοκές ή κινδύνους. Αλλά ο χρόνιος βρουξισμός μπορεί να οδηγήσει σε:
- φθορά, σπάσιμο ή ευαισθησία στα δόντιαλόγω φθοράς της αδαμαντίνης,
- οδοντικός τραυματισμός, ειδικά στα μπροστινά δόντια,
- βλάβες στα δόντια ή σε προσθετικές εργασίες,
- ισχυρούς πονοκεφάλους,
- πόνο στον αυχένα,
- ισχυρό πόνο στο πρόσωπο ή στη κάτω γνάθο ή στα αυτιά.
Ένα πρόβλημα που είναι αρκετά συχνό σε παιδιά με ΔΑΦ είναι διάφορες παραλειτουργικές έξεις (σφίξιμο και τρίξιμο δοντιών, ώθηση της γλώσσας προς τα έξω, δάγκωμα χειλιών) που μπορεί να δημιουργήσουν σε άλλα προβλήματα, όπως αποτριβή δοντιών.Το τρίξιμο δοντιών είναι συχνό σε άτομα με αυτισμό (ΔΑΦ) ως αισθητηριακή αναζήτηση, μηχανισμός εκτόνωσης άγχους ή στοματική συνήθεια.
Πιο συγκεκριμένα,
- Αισθητηριακή Αυτορρύθμιση: Πολλά παιδιά με ΔΑΦ τρίζουν τα δόντια τους για να λάβουν αισθητηριακά ερεθίσματα (στοματική διέγερση).
- Διαχείριση Άγχους/Συναισθημάτων: Το σφίξιμο ή το τρίξιμο λειτουργεί ως μηχανισμός εκτόνωσης έντασης ή άγχους.
- Παραλειτουργικές Έξεις: Συχνά παρατηρούνται συνήθειες όπως το δάγκωμα χειλιών, αντικειμένων ή το τρίξιμο, οι οποίες μπορεί να συνδέονται και με ορθοδοντικά προβλήματα.
Πολλά παιδιά ξεπερνούν τον βρουξισμό χωρίς θεραπεία και πολλοί ενήλικες δεν τρίζουν ή σφίγγουν τα δόντια τους τόσο όσο να απαιτείται θεραπεία. Σε πιο δύσκολες περιπτώσεις, η αντιμετώπιση του βρουξισμού περιλαμβάνει:
- Εξειδικευμένο Παιδοδοντίατρο: Λόγω των ιδιαίτερων αναγκών επικοινωνίας, απαιτείται οδοντίατρος με εμπειρία σε άτομα με ΔΑΦ.
- Νάρθηκα Σύγκλεισης: Χρήση εξατομικευμένου μασελάκιου από τον οδοντίατρο (όχι εμπορίου) το οποίο καλύπτει τα δόντια, ώστε να αποφευχθεί η ζημιά που προκαλείται από το τρίξιμο και το σφίξιμο.
- Διαχείριση Άγχους: Τεχνικές χαλάρωσης ή αισθητηριακές δραστηριότητες που μειώνουν την ανάγκη για τρίξιμο, όπως διαλογισμός, ύπνωση, ολιστικές θεραπείες ή η συμβουλή ενός εξειδικευμένου ιατρού ή θεραπευτή.
- Οδοντική διόρθωση: Eάν η φθορά των δοντιών έχει οδηγήσει σε ευαισθησία ή αδυναμία μάσησης, ο οδοντίατρος μπορεί να χρειαστεί να αναμορφώσει τις επιφάνειες των δοντιών ή να χρησιμοποιήσει στεφάνες για την αποκατάσταση της ζημιάς. Συχνά απαιτείται συνεργασία οδοντιατρικών ειδικοτήτων, όπως ορθοδοντικού και προσθετολόγου-γναθολόγου.
- Αλλαγή συμπεριφοράς. Μόλις διαπιστώσετε ότι υποφέρετε από βρουξισμό, ενδέχεται να μπορείτε να αλλάξετε τη συμπεριφορά σας προσαρμόζοντας στη σωστή θέση το στόμα και τη γνάθο. Ζητήστε από τον οδοντίατρό σας να σας υποδείξει την καλύτερη θέση για το στόμα και τη γνάθο.
- Βιοανάδραση: μέθοδος που χρησιμοποιεί διαδικασίες παρακολούθησης και εξοπλισμό για να σας διδάξει να ελέγχετε τη μυϊκή δραστηριότητα στη γνάθο σας.
